Ontogenetyczna zmienność rozwoju fizycznego i motorycznego chłopców i dziewcząt w wieku 5-14 lat

Rozwój fizyczny oraz zdrowie dzieci i młodzieży jest głównym problemem społecznym państwa. Zapewnienie optymalnych warunków do wszechstronnego rozwoju w okresach ontogenezy prenatalnej i postratalnej stanowić będzie o wysokiej wartości biologicznej młodego pokolenia. Stąd też badania auksologiczne progresywnego okresu ontogenezy budzą coraz większe zainteresowanie przedstawicieli nauk biologicznych, medycznych i społecznych, natomiast w zakresie oceny i kontroli rozwoju głównie rodziców, lekarzy, pedagogów i wychowawców. Znajomość tych zagadnień umożliwia optymalne monitorowanie procesami wzrastania i dojrzewania dzieci i młodzieży, a informacje z tego zakresu należą do pozytywnych mierników zdrowia. Dotychczasowe wyniki prac naukowo-badawczych wzbogacają naszą wiedzę dotyczącą prawidłowości i uwarunkowań procesów wzrastania i rozwoju dzieci głównie w okresach edukacji szkolnej. Z badań J. Cieślika [1979] wiemy, że różne są modele wzrastania i rozwoju dzieci i młodzieży środowisk miejskich, wiejskich, czy też regionów, które modyfikowane czynnikami środowiskowymi ulegają przemianom w czasie. Różnice w przebiegu procesów rozwojowych między populacjami oraz w ich obrębie zdeterminowane są czynnikami genetycznymi i modyfikowane środowiskowymi. Oznacza to, że dobre warunki bytowe (żywienie, higiena, opieka lekarska) stymulują rozwój, natomiast gorsze warunki będą hamować genetycznie zdeterminowane możliwości rozwojowe osobnika. Klasycznym przykładem determinacji genetycznej jest występowanie w obrębie tej samej populacji różnic w procesach wzrastania i rozwoju między chłopcami i dziewczętami. Chłopcy w porównaniu z dziewczętami charakteryzują się walniejszym tempem rozwoju przejawiającym się późniejszymi procesami kostnienia, wyrzynaniem się zębów stałych, dojrzewaniem płciowym oraz późniejszym (trwającym około dwóch lat) zakończeniem procesów wzrastania. Z kolei przykładem wpływu modyfikatorów środowiskowych kształtowanych rozwojem cywilizacji [Malinowski 1977] jest zjawisko trendu sekularnego (tendencja przemian, zmienność czasowa) w procesach wzrastania i rozwoju, które znajdują odzwierciedlenie w osiąganiu wyższych wartości ostatecznych wymiarów ciała pomiędzy kolejnymi, pokoleniami, oraz akceleracji rozwoju, przez co rozumie się przyspieszenie rozwoju biologicznego i dojrzewania, wcześniejsze osiąganie kolejnych etapów rozwoju między pokoleniami (zmian wymiarów, proporcji ciała, tempa i rytmu wzrastania).