Poznawczo-behawioralna terapia bezsenności CBT-I podręcznik dla praktyków

Przewlekła bezsenność dotyka aż 10% populacji osób dorosłych i stanowi poważny problem zdrowotny, znacznie pogarszający codzienne funkcjonowanie. Często współwystępuje z innymi chorobami, nasilając ich objawy. Poznawczo-behawioralna terapia bezsenności (CBT-I) jest uznawana za podstawową i najskuteczniejszą metodę jej leczenia, lecz większość pacjentów wciąż nie otrzymuje rekomendowanego wsparcia.

Niniejszy podręcznik to kompleksowe źródło wiedzy, które pozwala przeprowadzać główne interwencje CBT-I na różnych poziomach opieki zdrowotnej – od gabinetów lekarskich przez gabinety psychoterapeutyczne po specjalistyczne poradnie i oddziały szpitalne. Autorki, bazując na swoim wieloletnim doświadczeniu w pracy w wiodących ośrodkach leczenia zaburzeń snu, prezentują podstawową (behawioralną) wersję tej terapii, możliwą do wdrożenia już na poziomie POZ, a także rozbudowany, rozszerzony protokół dla specjalistów.

Książkę wyróżnia wyjątkowo praktyczne podejście. Autorki wskazują, jakie interwencje, kiedy i w jaki sposób należy wdrażać, oraz ilustrują je licznymi przykładami z praktyki klinicznej. Podręcznik zawiera szczegółowy opis dwóch programów:: obejmującego sześć sesji protokołu ambulatoryjnego i dwutygodniowego programu opracowanego dla oddziałów dziennych. Przedstawiono w nim również wskazówki dotyczące pracy z pacjentami z bezsennością współwystępującą z innymi zaburzeniami (m.in. z depresją, ADHD, ChAD), a także z osobami przyjmującymi leki o działaniu nasennym, kobietami w ciąży, seniorami oraz pracownikami zmianowymi.

Całość dopełniają aneksy zawierające gotowe formularze, skale oceny i skrypt relaksacji rozbudowanej o trening wyobrażeniowy. Jest to niezbędny przewodnik dla wszystkich, którzy chcą skutecznie i świadomie stosować CBT-I w codziennej praktyce klinicznej.

Książka „Poznawczo behawioralna terapia bezsenności. Podręcznik dla praktyków”, przygotowana przez dwie niezwykle doświadczone w leczeniu bezsenności autorki – Małgorzatę Fornal Pawłowską i Joannę Salbert – w sposób niezwykle praktyczny i zarazem logiczny, krok po kroku przedstawia, jak skutecznie leczyć bezsenność. Jestem głęboko przekonany, że jej lektura będzie – podobnie jak miało to miejsce w moim przypadku – inspirująca zarówno dla osób, które już leczą pacjentów cierpiących na bezsenność, jak i dla tych, które dopiero pragną przygotować się do skutecznego udzielania pomocy takim pacjentom.

prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Adam Wichniak
Kierownik III Kliniki Psychiatrycznej i Ośrodka Medycyny Snu
Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Małgorzata Fornal-Pawłowska i Joanna Salbert stworzyły pierwszy polski podręcznik poznawczo-behawioralnej terapii bezsenności. Jak wskazuje tytuł, jest on przeznaczony dla praktyków. Wszystkie informacje zostały przedstawione w jasny i przystępny sposób oraz poparte opisami przypadków i dialogami z pacjentami. Po lekturze tej książki każdy terapeuta, niezależnie od doświadczenia, będzie doskonale przygotowany do prowadzenia CBT-I. Cieszę się, że polscy terapeuci będą mogli skorzystać z tak znakomitego podręcznika.

dr n. med. Karol Grabowski
specjalista psychiatrii, terapeuta poznawczo-behawioralny, superwizor dydaktyk PTTPB, adiunkt w Klinice Psychiatrii Dorosłych Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Małgorzata Fornal-Pawłowska – doktor nauk medycznych, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, specjalistka w dziedzinie psychologii klinicznej osób dorosłych. Przez wiele lat pracowała w Poradni Leczenia Zaburzeń Snu Szpitala Nowowiejskiego w Warszawie, gdzie współtworzyła pierwszy w Polsce program niefarmakologicznego leczenia bezsenności. Jej praca doktorska dotyczyła skuteczności poznawczo-behawioralnej terapii bezsenności. Jest autorką wielu publikacji z zakresu medycyny snu, w tym poradników Antidotum na bezsenność oraz Pokonaj bezsenność w 6 krokach. Wykłada w Szkole Psychoterapii Uniwersytetu SWPS i InterEgo. Współprowadzi kurs poznawczo-behawioralnej terapii bezsenności organizowany przez Polskie Towarzystwo Badań nad Snem, w ramach którego realizuje moduł „Interwencje poznawcze”.

Joanna Salbert – psycholożka, certyfikowana psychoterapeutka i superwizorka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, specjalistka psychoterapii dzieci i młodzieży, ordynatorka Oddziału Dziennego III Kliniki Psychiatrycznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, pracowniczka Ośrodka Medycyny Snu wspomnianego Instytutu. Opracowała i wraz z zespołem wprowadziła do oddziaływań terapeutycznych Oddziału Dziennego III Kliniki Psychiatrycznej intensywny, dwutygodniowy program leczenia bezsenności oparty na protokole CBT-I. Współprowadzi kurs poznawczo-behawioralnej terapii bezsenności, w ramach którego realizuje moduł „Interwencje behawioralne”, a który w 2022 roku uzyskał akredytację Europejskiego Towarzystwa Badań nad Snem. Od 2023 roku pełni funkcję jego kierowniczki.

Spis treści:

Rozdział 1. BEZSENNOŚĆ JAKO ZABURZENIE SNU
1.1. Zanim o bezsenności, czyli kilka słów o zdrowym śnie
1.2. Główne objawy bezsenności
1.3. Dziennik snu w diagnozie bezsenności
1.4. Objaw czy odrębne zaburzenie?
1.5. Bezsenność - perspektywa poznawczo-behawioralna
1.6. Leczenie bezsenności
Rozdział 2. TERAPIA BEHAWIORALNA BEZSENNOŚCI
2.1. Mechanizmy regulujące sen
2.2. Model powstawania i utrwalania bezsenności a procesy regulujące sen
2.3. Dziennik snu w terapii behawioralnej
2.4. Interwencja restrykcji snu
2.5. Kontrola bodźców
2.6. Interwencje wspierające - higiena snu i relaksacja
Rozdział 3. TERAPIA POZNAWCZA BEZSENNOŚCI - WYCISZANIE UMYSŁU W PORZE SNU
3.1. Wzbudzenie poznawcze w bezsenności
3.2. Praca z myślami, które dotyczą innych problemów
3.3. Wyciszająca rutyna przed snem
3.4. Zaniechanie walki o sen
Rozdział 4. TERAPIA POZNAWCZA BEZSENNOŚCI - PRACA Z PRZEKONANIAMI NA TEMAT SNU
4.1. Główne kroki w terapii poznawczej
4.2. Postrzegane przyczyny bezsenności
4.3. Oczekiwania dotyczące snu
4.4. Myśli na temat samopoczucia w ciągu dnia
4.5. Przewidywane konsekwencje bezsenności
4.6. Przekonania dotyczące sposobów radzenia sobie z bezsennością
Rozdział 5. TERAPIA BEZSENNOŚCI W TRYBIE AMBULATORYJNYM
5.1. Trochę historii
5.2. Zasady kierowania na terapię
5.3. Plan terapii bezsenności w warunkach ambulatoryjnych
5.4. Opis terapii krok po kroku
Rozdział 6. DWUTYGODNIOWY PROGRAM POZNAWCZO-BEHAWIORALNEJ TERAPII BEZSENNOŚCI W WARUNKACH ODDZIAŁU DZIENNEGO
6.1. Jak to się wszystko zaczęło?
6.2. Dwutygodniowy program leczenia bezsenności
6.3. Przebieg terapii dzień po dniu
Rozdział 7. ODPOWIEDZI NA NAJCZĘSTSZE PYTANIA TERAPEUTÓW
Zamiast podsumowania
Podziękowania
Aneks 1 Formularz oceny objawów bezsenności
Aneks 2 Analiza czynników rozwoju bezsenności (model trójczynnikowy)
Aneks 3 Dziennik snu
Aneks 4 Skrócona instrukcja wypełniania dziennika snu
Aneks 5 Propozycje zajęć na czas po opuszczeniu łóżka zgodnie z instrukcją kontroli bodźców
Aneks 6 Trening relaksacyjny - instrukcja
Aneks 7 Dziennik myśli
Indeks osobowy
Indeks rzeczowy