Profesjonalizm lekarski

"W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat pojęcie profesjonalizmu lekarskiego uległo na świecie przekształceniu ze słabo zarysowanego terminu używanego najczęściej w  sytuacjach, w  których obserwowano jego naruszenia („to nie jest profesjonalne”, „temu lekarzowi brakuje profesjonalizmu”), do zdefiniowanego i określonego wieloma regulacjami zespołu wartości i zachowań stanowiących podstawę zaufania, jakim społeczeństwo obdarza lekarzy. Stał się on przedmiotem badań ilościowych i  jakościowych, a uzyskana dzięki nim wiedza umożliwiła implementację profesjonalizmu jako jednego z podstawowych efektów kształcenia na uczelniach medycznych oraz wprowadzenie wiarygodnych metod egzaminowania z tego zakresu. Bardzo ciekawe jest obserwowanie przemian i rozwoju regulacji związanych z  profesjonalizmem i  towarzyszących im dyskusji, zarówno toczonych wewnątrz środowiska lekarskiego, jak i prowadzonych przez społeczeństwa różnych krajów. W  ostatnim okresie na przykład burzliwą dyskusję w  Wielkiej Brytanii wywołało zaostrzenie przepisów dotyczących obecności lekarzy w  internecie oraz wprowadzenie zasady szczerości (Duty of Candour) mającej na celu obowiązkowe informowanie pacjentów oraz ich rodzin o  wszelkich nieprawidłowościach, jakie miały miejsce w  czasie leczenia. Niezmiernie interesująca jest też dyskusja nad planowanym na rok 2015 wprowadzeniem nowej wersji regulacji kanadyjskich (CanMEDS), która między innymi zwiększa nacisk kładziony na to, że jednym z  obowiązków profesjonalnych lekarza jest dbanie o własne zdrowie. Uzasadnia się to znajdującym potwierdzenie w badaniach naukowych faktem, że zdrowy lekarz to efektywny lekarz, podczas gdy lekarz niedbający o własne zdrowie może stanowić zagrożenie dla pacjentów. Kolejnym interesującym aspektem tej tematyki jest kulturowe uwarunkowanie profesjonalizmu i  wiążące się z  tym różnice w  pojmowaniu postaw profesjonalnych. Znajomość tej problematyki jest szczególnie ważna w erze globalizacji i dużej mobilności kadry medycznej, kiedy niezbędna jest nie tylko wiedza dotycząca standardów diagnostyczno-terapeutycznych, lecz tak-że ta odnosząca się do zasad profesjonalizmu w kraju, w którym przyjdzie nam pracować. Bardzo dobry przykład takich różnic w pojmowaniu tego, co jest, a co nie jest właściwe i akceptowalne, stanowi podejście do leczenia własnej rodziny. O ile w Polsce jest to zjawisko powszechne, a lekarz − nawet niepraktykujący − zachowuje prawo do wypisywania recept dla najbliższej rodziny, o  tyle w  wielu krajach tego typu postępowanie jest nie tylko uważane za niewłaściwe i ryzykowne dla pacjenta, ale wręcz obwarowane zakazami kodeksów etycznych (np. w Wielkiej Brytanii, USA, Kanadzie). Specjaliści zajmujący się profesjonalizmem rozważają również to, czy stanowi on obok wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych jedną ze składowych dobrej praktyki lekarskiej, czy też jest to raczej zbiorczy termin będący niejako odpowiednikiem tej właśnie dobrej praktyki. Pierwsze podejście, sugerujące wyodrębnienie profesjonalizmu jako oddzielnej kategorii kompetencji, umożliwia łatwiejsze opisanie jego cech, a dzięki temu − precyzyjne ustalenie kryteriów profesjonalnego postępowania. Grozi jednak ono paradoksalną sytuacją, w której lekarz nieposiadający odpowiedniej wiedzy i umiejętności praktycznych może jednak spełniać wymagania tej odrębnej kategorii, podczas gdy oczywiście nie może być uznany za profesjonalistę. Przeciwne podejście nadaje profesjonalizmowi holistyczny charakter, ale jednocześnie utrudnia zdefiniowanie jego składowych. W  Polsce dyskusja nad profesjonalizmem lekarskim jako samodzielnym i zdefiniowanym konceptem, odrębna od rozważań nad etyką lekarską, jest zjawiskiem nowym.(...)"

dr n. med. Janusz Janczukowicz

Spis treści:

I. Wprowadzenie do problematyki profesjonalizmu medycznego

1. Jak rozumieć pojęcie profesjonalizmu medycznego: definicje i zakres tematyczny
2. Zagrożenia dla postaw profesjonalnych
3. Standardy europejskie i światowe
4. Jak reprezentujemy profesję lekarską po zdjęciu białego fartucha?

II. Profesjonalizm a refleksyjna praktyka

1. Rozwój profesjonalny i uczenie się przez całe życie
2. Mentoring − przewodnik dla początkujących
3. Zespół wypalenia zawodowego

III. Profesjonalizm a kompetencje społeczne

1. Podstawy współpracy interprofesjonalnej
2. Empatia jako zasadnicza kompetencja współczesnego lekarza
3. Podstawy efektywnej i profesjonalnej komunikacji
4. Podstawy rozwiązywania konfliktów
5. Komunikacja niewerbalna w relacji lekarz - pacjent
6. Symulacja, dysymulacja i kłamstwo w gabinecie lekarza
7. Smerf Maruda, czyli o naszych frustracjach słów kilka
8. Za parawanem – o intymności słów kilka
9. Ocaleni czy straceni, czyli o losie pacjentów słów kilka
10. O wzajemnym zrozumieniu słów kilka
11. Relacja pacjent – lekarz: od modelu autorytarnego  do partnerskiego
12. Medykalizacja społeczeństwa i jej konsekwencje  dla profesjonalizmu medycznego - perspektywa  socjologii medycyny