Probiotykoterapia w praktyce

Zaburzenia mikrobioty jelitowej przestały być zagadnieniem niszowym. Dynamiczny rozwój badań nad osią jelitowo-narządową sprawił, że dziś coraz wyraźniej dostrzegamy ich związek z patogenezą chorób metabolicznych, immunologicznych i neurologicznych. To przesunięcie w rozumieniu choroby, od objawu ku mechanizmowi, zmienia również sposób myślenia o terapii. 

Probiotykoterapia, stosowana w praktyce klinicznej od dekad, zyskuje dziś nowe uzasadnienie naukowe. Nie jako dodatek do terapii, lecz jako jego przemyślany element, celowany, oparty na dowodach i dostosowany do konkretnej jednostki chorobowej. Właśnie temu poświęcony jest niniejszy podręcznik. 

Autorami rozdziałów są specjaliści reprezentujący różne dziedziny medycyny i dietetyki klinicznej, którzy przedstawiają aktualne dowody naukowe i praktyczne wskazówki dotyczące zastosowania probiotyków w wybranych schorzeniach. Publikacja ta jest adresowana do wszystkich klinicystów, dla których mikrobiota stała się nie tylko przedmiotem badań, lecz także punktem wyjścia do działania ukierunkowanego na uzyskanie korzyści dla pacjenta. 

 

prof. dr hab. n. med. Ewa Stachowska 

 

 

Mikrobiota jelitowa jest obecnie uznawana za jeden z kluczowych elementów wpływających na zdrowie człowieka. Dynamiczny rozwój badań naukowych w ostatnich dekadach pozwolił lepiej zrozumieć znaczenie mikroorganizmów zasiedlających organizm oraz ich rolę w utrzymaniu homeostazy, regulacji odporności, metabolizmu i funkcjonowania osi jelitowo-mózgowej. Wraz z rozwojem wiedzy wzrosło również zainteresowanie probiotykami jako narzędziem wspierającym profilaktykę i leczenie wielu schorzeń. 

Celem niniejszego podręcznika jest przedstawienie aktualnej wiedzy na temat probiotykoterapii w sposób praktyczny i oparty na dowodach naukowych. Omówiono w nim podstawy działania probiotyków, zasady ich stosowania oraz wskazania kliniczne w różnych obszarach medycyny. Szczególny nacisk położono na dobór szczepów probiotycznych zgodnie z wynikami badań klinicznych oraz rekomendacjami towarzystw naukowych. 

 

prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Karolina Skonieczna-Żydecka

Spis treści:

MIKROBIOTA I BARIERA 

1.1. Bariera jelitowa.
1.2. Dysbioza i jej wskaźniki

PROBIOTYKI. MECHANIZMY DZIAŁANIA. WYTWARZANIE, BEZPIECZEŃSTWO, REGULACJE DOTYCZĄCE PROBIOTYKÓW

2.1. Rodzaje, gatunki i szczepy bakterii stosowane jako probiotyki. 
2.2. Mechanizmy działania probiotyków. 
2.3. Wymagania jakościowe. 
2.4. Bezpieczeństwo probiotyków

PROBIOTYKI W CHOROBACH PRZEWODU POKARMOWEGO 

3.1. Zaburzenia osi jelitowo-mózgowej.
3.2. Biegunka poantybiotykowa i zakażenie Clostridioides difficile . 
3.3. Choroby zapalne jelit 
3.4 Niedokrwistość z niedoboru żelaza.
3.5 Metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby
3.6 Rola probiotyków w prehabilitacji chirurgicznej

PSYCHOBIOTYKI W LECZENIU ZABURZEŃ DEPRESYJNYCH  I SCHIZOFRENICZNYCH

4.1. Jelitowy model schizofrenii i depresji

ZASTOSOWANIE PROBIOTYKÓW W CHOROBIE OTYŁOŚCIOWEJ 

5.1. Otyłość – charakterystyka kliniczna i leczenie 
5.2. Epidemiologia choroby otyłościowej
5.3. Mikrobiota jelitowa a otyłość 
5.4. Wpływ stosowania probiotyków na przebieg otyłości 
5.5. Wytyczne i rekomendacje do stosowania w praktyce

PROBIOTYKOTERAPIA W CHOROBIE USZCZENIOWEJ  WĄTROBY

6.1. Epidemiologia 
6.2. Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi i probiotyki
6.3. Kliniczne aspekty roli mikrobioty jelitowej w rozwoju MASLD, czyli dlaczego przerost bakteryjny prowadzi do stłuszczenia 
6.4. Probiotyki w przypadku niealkoholowej stłuszczeniowej choroby  wątroby: przegląd

ZASTOSOWANIE PROBIOTYKÓW W LECZENIU NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO
  
Wprowadzenie
7.1. Mikrobiota jelit u chorych na nadciśnienie tętnicze
7.2. Udział dysbiozy jelit w patogenezie nadciśnienia tętniczego 
7.3. Zastosowanie probiotyków i synbiotyków w leczeniu nadciśnienia tętniczego
7.4. Rola probiotyków w kompleksowej terapii przeciwnadciśnieniowej 
Podsumowanie

ZASTOSOWANIE PROBIOTYKÓW W ONKOLOGII

Wprowadzenie 
8.1. Rak żołądka i rak jelita grubego
8.2. Kierunki dalszych badań  
Podsumowanie  

ZASTOSOWANIE PROBIOTYKÓW NA ODDZIALE INTENSYWNEJ TERAPII

Wprowadzenie
9.1. Epidemiologia 
9.2. Problemy, jakie wiążą się z pobytem pacjenta na OIT 
9.3. Funkcjonowanie mikrobioty – preferencje na podstawie metaanaliz   
Wnioski 

PROBIOTYKI W PEDIATRII

10.1. Noworodki i kolki niemowlęce 
Podsumowanie
10.2. Niemowlęta i dzieci starsze 
Podsumowanie

ZASTOSOWANIE PROBIOTYKÓW W MEDYCYNIE SPORTOWEJ   

11.1. Problemy często obserwowane w medycynie sportowej 
11.2. Wpływ sportu na mikrobiom jelitowy  
11.3. Skuteczność probiotyków w medycynie sportowej – w świetle badań 
Podsumowanie i zalecenia praktyczne

PROBIOTYKI A LEKI

12.1. Rozkład leków w organizmie człowieka w wyniku działania enzymów
12.2. Wpływ bakterii na działanie leków oraz oddziaływanie leków na mikrobiotę
  12.3. Wpływ bakterii na enzymy cytochromu P450 gospodarza 
12.4. Wpływ probiotyków na biodostępność i skuteczność wybranych leków
12.5. Synergistyczne działanie probiotyków, witamin i składników mineralnych na zdrowie człowieka 
 
PROBIOTYKI W GINEKOLOGII I ENDOKRYNOLOGII

13.1. Rozpoznanie zespołu policystycznych jajników 
13.2. Epidemiologia zespołu policystycznych jajników
13.3. Etiopatogeneza PCOS 
13.3.1. Hipoteza mikrobiologiczna etiopatogenezy PCOS  
13.4. Rola mikrobioty w PCOS 
13.5. Mikrobiota pochwy w PCOS
13.6. Mikrobiota jamy ustnej u kobiet z PCOS 
13.7. Powiązanie zaburzeń mikrobioty z innymi chorobami endokrynologicznymi 
13.8. Rola probiotyków, synbiotyków, postbiotyków w leczeniu zespołu policystycznych jajników  
13.9. Badania własne na temat roli mikrobioty u kobiet z PCOS 
Podsumowanie zastosowania probiotyków w leczeniu PCOS 
Przypadki kliniczne  

PROBIOTYKI W DERMATOLOGII

14.1. Epidemiologia 
14.2. Rola mikrobioty w dermatozach na przykładzie trądziku zwyczajnego i atopowego zapalenia skóry 
14.3. Probiotyki podawane miejscowo i doustnie
14.4. Wytyczne i rekomendacje do stosowania w praktyce 
14.5. Probiotykoterapia w innych problemach dermatologicznych

PROBIOTYKOTERAPIA W ŻYWIENIU KLINICZNYM ORAZ JAKO WSPARCIE DIET:  ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ, DASH I KETOGENICZNEJ 
 
15.1. Dieta śródziemnomorska 
15.1.1. Zasady diety śródziemnomorskiej 
15.1.2. Wpływ diety śródziemnomorskiej na mikrobiotę jelitową
15.1.3. Czy dieta śródziemnomorska wymaga stosowania probiotyków? 
15.2. Dieta DASH 
15.3. Dieta ketogeniczna.
15.4. Wykorzystanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego ? pacjenci z chorobami zapalnymi jelita  
Skorowidz